Neye "Ben" Diyoruz?

Bir insanın görünen bütünlüğünü mü “insan” olarak niteliyoruz, yoksa faaliyetleriyle öne çıkan bir uzvunu mu? Doğuştan gövdesi, iki kolu ve bacakları olmayan bir insan düşünelim; sadece kafadan oluşuyor olsun. Bu tür bir canlıyı “insan” olarak niteleyebilir miyiz?

Veyahut bana “Ayberk” derken bunu nereme söylüyorsunuz? “Ayberk” dediğiniz şey benim neremdir? Belden aşağım mıdır, belden yukarım mıdır, kafam mıdır, gözüm müdür, neresidir? Eğer kafamsa “isimlerimiz sadece kafalarımıza verilmiştir” diyebilir miyiz? Bence diyemeyiz; saçmalık olur.

Eğer “Ayberk” derken görünen bütünlüğümü kastediyorsanız, farkında olmadan elime ayağıma da “Ayberk” diyorsunuz demektir ki bu da saçma. Öyle görünüyor ki “faaliyetleriyle öne çıkan uzuv” ve “görünen bütünlük” tezlerimiz bu noktada anlamını yitirdi. Bizim “ben” dediğimiz şey, fiziksel özelliklerimizin bir hayli ötesinde görünüyor.

Şu hâlde insanlar, “ben” dedikleri şeyin hissettikleri gerçekliğin ötesinde bir şey olup olamayacağını düşünmek yerine, aynada gördükleri salt bir fiziksel görüntü olduğunu düşünüyorlarsa, henüz düşünmeye başlamamışlardır.

Peki “Ayberk” kim?

Siz benim kaşıma, gözüme, elime ya da ayağıma değil, düşüncelerime “Ayberk” diyor olmalısınız. Bizi “biz” yapan şey, düşüncelerimizden başkası olmamalı.

Peki o zaman bizim hakikatimiz, yani “ben” dediğimiz şey düşüncelerimiz midir? Bilmiyorum. Düşüncelerimiz değil ise bile, düşüncelerimizle bir etkileşimi olduğunu düşünüyorum. Belki biraz enteresan gelecek ama insanın “Tanrı sözü” olduğuna dair kutsal bilgiler mevcut. Hatta Tanrı’nın bile “söz” olduğuna:

Başlangıçta söz vardı. Söz Tanrı’yla birlikteydi ve söz Tanrı’ydı. — Yuhanna 1

Söz, insan olup aramızda yaşadı. — Yuhanna 14

Sizce bu iki ifadede geçen “söz” nasıl bir sözdür? Bildiğimiz söz müdür, yoksa başka bir şey mi kastediliyor?

Geçtiğimiz günlerde “düşünce bir tür madde midir” diye araştırırken, “maddenin kendisi düşüncedir” fikrini oldukça enteresan bulmuştum. Geldiğim noktada, yukarıdaki ifadeleri de arkama aldığımda epeyce iddialı düşüncelere yelken açtığımı görüyorum. Peki ya siz? Siz bu konu hakkında ne düşünüyorsunuz?